Şema Terapide Modlar: Çocuk, Ebeveyn ve Sağlıklı Yetişkin Halleri

Bilgilendirme Sınırı: Bu içerik genel bilgilendirme ve psiko-eğitim amacıyla hazırlanmıştır; kişisel sağlık değerlendirmesi veya hekim muayenesi yerine geçmez. Gerektiğinde yetkili sağlık profesyoneline başvurulmalıdır. Acil durum veya yakın zarar riskinde 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Şema terapisinde mod, o anda etkin olan duygusal durum ve başa çıkma tepkisini anlatan bir kavramdır. ISST, modların kişide farklı zamanlarda etkinleşebileceğini açıklar. Modlar ayrı kişilikler veya bir internet listesinden kişiye atanabilecek sağlık etiketleri değildir.

Şema ile mod neden ayrı kavramlardır?

Şema, kişinin kendisi ve ilişkileri hakkında daha süreğen bir örüntüyü anlatır. Mod ise belirli bir anda bu örüntüyle birlikte yaşanan duygu ve tepkiyi ele alır. Aynı şema farklı durumlarda farklı tepkilerle görülebilir; aynı tepkinin de farklı açıklamaları olabilir.

Modelde kullanılan mod grupları

ISST’nin kavram anlatımı çocuk modları, başa çıkma modları, işlevsiz ebeveyn modları ve sağlıklı yetişkin modu gibi başlıklara yer verir. Bu adlar metaforik model dilidir. “Çocuk modu” kişinin yaşı veya olgunluğu hakkında küçümseyici bir hüküm değildir.

• Çocuk modları: Kırılganlık, öfke veya neşe gibi farklı ihtiyaç ve duygular model içinde ele alınır.
• Başa çıkma modları: Boyun eğme, uzaklaşma veya aşırı telafi gibi tepkilere odaklanılır.
• İşlevsiz ebeveyn modları: Talepkâr veya cezalandırıcı iç kurallar incelenir; adlandırma gerçek ebeveyn hakkında karar vermez.
• Sağlıklı yetişkin modu: İhtiyaçları, sorumlulukları ve sınırları gözetme yönünde bir çalışma hedefidir.

Bu özet, her kişide bütün modların bulunduğu veya tek davranışın tek bir moda karşılık geldiği anlamına gelmez.

Eğitsel bir gözlem örneği

Bir iş eleştirisinden sonra kişi utanç, öfke ve uzaklaşma isteğini fark edebilir. “Ne oldu; ne hissettim; ne yapmak istedim; hangi ihtiyacım önemli?” soruları bu farklı boyutları ayırmak için kullanılabilir. Bu sorular standart bir ölçek veya belirli bir günlük formunun bilimsel geçerlik iddiası değildir.

Profesyonel çalışmada araçlar

ISST imgeleme, sandalye diyalogları, hatırlatıcı kartlar ve şema günlüklerini anlatır. Amaç içsel tepkileri ve ihtiyaçları incelemektir. Bir kartı okumak veya modu adlandırmak, kişinin mutlaka sakinleşeceği anlamına gelmez. Yoğun anılarla çalışma kendi kendine uygulanacak bir internet protokolü olarak görülmemelidir.

Destek ve güvenlik

Bu açıklamalar şema yaklaşımının genel çerçevesi içinde okunabilir. Düşünceleri inceleme konusunda bilişsel davranışçı yaklaşım ve duygusal zorlanmalar için kaygı bilgilendirmesi farklı başlıklara odaklanır.

Zorlanmalar günlük yaşamı veya ilişkileri belirgin etkiliyorsa yetkili ruh sağlığı profesyoneliyle değerlendirme yapılabilir. Bu metin kişisel sağlık değerlendirmesi veya belirli bir yöntem için bireysel uygulama planı sunmaz. Yakın zarar riski veya tıbbi acilde 112 Acil Çağrı Merkezi’ne başvurulmalıdır.

Yazı bilgisi

Yazar: Psikolog Meki Deniz. Son editoryal güncelleme: 12 Ekim 2026. Bu metin genel bilgilendirme içindir; kişisel sağlık değerlendirmesi yerine geçmez. Kaynak ve dil kontrolü yapay zekâ destekli editoryal çalışmadır; uzman incelemesi yapıldığı iddia edilmez. İçerikle ilgili düzeltme bildirimleri için editöre ulaşma bilgileri kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Modlar farklı kişilikler mi?

Hayır. Şema modelinde anlık duygu ve başa çıkma hallerini anlatan kavramlardır.

Birden fazla mod aynı gün yaşanabilir mi?

Model, farklı durumlarda farklı hallerin etkinleşebileceğini kabul eder. Bu tek başına bir bozukluk göstergesi değildir.

Çocuk modu olgunlaşmadığım anlamına mı gelir?

Hayır. Adlandırma modelin metaforik dilidir; kişinin değerine veya yaşına ilişkin bir yargı değildir.

Mod günlüğü bir test midir?

Bu yazıdaki sorular eğitsel gözlem seçenekleridir. Puanlama, kişisel sınıflandırma veya kesin sonuç vermez.

Doğrulanmış Kaynakça

1. ISST. Schema Therapy Society e.V. (ISST) – Schema Therapy Central Concepts https://schematherapysociety.org/Schema-Therapy. Erişim: 12 Ekim 2026.
2. ISST. Schema Therapy Society e.V. (ISST) – Techniques https://schematherapysociety.org/Techniques. Erişim: 12 Ekim 2026.
3. ISST. Schema Therapy Society e.V. (ISST) – Coping Styles https://schematherapysociety.org/Coping-Styles. Erişim: 12 Ekim 2026.
4. ISST. Schema Therapy Society e.V. (ISST) – Limited Reparenting https://schematherapysociety.org/Limited-Reparenting. Erişim: 12 Ekim 2026.